ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀର ପବିତ୍ର ଶୈବ ପୀଠ ମୋହନଗିରି — ଆସ୍ଥା ଓ ଐତିହ୍ୟର ଅମର ପ୍ରତୀକ

କଳାହାଣ୍ଡି, ତା. ୧୪/୦୨ (ଷ୍ଟାର ନ୍ୟୁଜ ଓଡିଶା):

ମଦନପୁର ରାମପୁର ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ମୋହନଗିରି ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରକୃତିର ମନୋରମ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀର ଶୈବ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଅଟୁଟ୍ ଆସ୍ଥାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଭାବେ ପରିଚିତ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଏହି ପୀଠ ଶୈବ ଉପାସନାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିଆସୁଛି।
ଇତିହାସବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମତାନୁସାରେ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ନାଗବଂଶୀ ରାଜାମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରାଜ୍ୟଶାସନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଶୈବ ଧର୍ମର ଦୃଢ଼ ଉପାସକ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଅନେକ ଶିବ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ହୋଇଥିବା କଥା ଲୋକମୁଖେ ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକକଥା ଅନୁଯାୟୀ, ମୋହନଗିରିର ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।
ଆରମ୍ଭରେ ଏଠାରେ ଏକ ଛୋଟ ପୂଜାସ୍ଥଳୀ ଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଆସ୍ଥା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ସହ ଏହା ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିରର ରୂପ ନେଇଥିଲା। ପଥର ଗଠିତ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ପାରମ୍ପରିକ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀର ପ୍ରଭାବ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି, ଯାହା ଏହାକୁ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଶୈବ ପୀଠ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛି।
ପ୍ରତିବର୍ଷ ମହାଶିବରାତ୍ରି ଅବସରରେ ଏଠାରେ ଭବ୍ୟ ମେଳା ଆୟୋଜିତ ହୁଏ। ଏହା ସହିତ ଶ୍ରାବଣ ମାସ, ଶୀତଳ ଷଷ୍ଠୀ ଓ ଦୁର୍ଗା ପୂଜା ପର୍ବ ମଧ୍ୟ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସାହର ସହ ପାଳିତ ହୁଏ। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହେଉଥିବା ବିଶ୍ୱାସ ଏହି ପୀଠକୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଛି।
ମନ୍ଦିରଟି କେବଳ ଧାର୍ମିକ କ୍ଷେତ୍ର ନୁହେଁ, ବରଂ ଅଞ୍ଚଳର ସାମାଜିକ ଏକତା ଓ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ସମନ୍ୱୟର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର। ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଭାଇଚାରା ଓ ଐକ୍ୟର ପରିଚୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ମୋହନଗିରି ଶିବ ମନ୍ଦିର ଓଡିଶାର ଗୌରବମୟ ଐତିହ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତିକ l